Muhterem Hocam, Allahû Tealâ’nın kaçınmamızı söylediği zan nedir?
Soru
Muhterem Hocam, Allahû Tealâ’nın kaçınmamızı söylediği zan nedir?
Cevap
Hakikatte insanların kendi standartlarında elbiseler giydirmeleri ve onu farklı görünümlere sokmaları iki ayrı istikamette teşekkül eder.
1. Hüsnü zan var. İnsanlar hakkında iyi şeyler düşünürsünüz.
2. Sûi zan var. İnsanlar hakkında kötü şeyler düşünürsünüz.
49/HUCURÂT-12 Yâ eyyyuhellezîne âmenûctenibû kesîran minez zanni, inne ba’daz zanni ismun, ve lâ tecessesû ve lâ yagteb ba’dukum ba’dâ(ba’dan), e yuhıbbu ehadukum en ye’kule lahme ahîhi meyten fe kerihtumûh(kerihtumûhu), vettekullâh(vettekullâhe), innallâhe tevvâbun rahîm(rahîmun).
Ey âmenû olanlar! Zandan çok sakının. Muhakkak ki bazı zanlar günahtır. Ve tecessüs etmeyin (merak edip insanların hatalarını araştırmayın). Sizin bir kısmınız diğerlerinin dedikodusunu yapmasın. Hiç sizden biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? Elbette ondan tiksinirsiniz. Ve Allah’a karşı takva sahibi olunuz. Muhakkak ki Allah, tövbeleri kabul eden ve Rahîm olandır.
Kur’ân-ı Kerîm’de, Hucurât Suresi 12. âyet-i kerimede kesin emirle "Zandan çok sakının. Bazı zanlar günahtır." buyurmaktadır. Nebîler Sultanı Peygamber Efendimiz (S.A.V) de hadîs-i şerifinde buyurmuştur ki;
HADÎS-İ ŞERİF
Kaynak: Buhâri, Vesâyâ 8, Nikâh 45, Ferâiz 2, Edeb 57, 58; Müslim, Birr 28. Ayrıca bk. Tirmizî, Birr 56.
Ebu Hureyre'den nakledilen bir Hadis:
“Zandan sakının. Zira zan sözlerin en yalanıdır.”
HADÎS-İ ŞERİF
Kaynak: Kütüb-i Sitte, İlim Bölümü, Ravi. Ukbe İbnu Amir, Hadis: 4112
"Zancılardan önce ilim öğrenin."
Öyleyse insanların bir takım güzel şeylere sahip olabileceğini düşünmek hüsnüzanda bulunmak hepimiz için tavsiye edilen bir şeydir. Ama eğer bir insan bir başkası hakkında suizan besliyorsa o kişi onun yapmadığı bir şucu isnad ediyorsa (asılsız iddialarla birini suçlamak, iftira atmak) ve hatta başka birilerine bundan bahsediyorsa derecat kaybettirir. Sûizan Allahû Tealâ tarafından yasak edilmiştir ve haram kılınmıştır. Gerçekten de nefsimizin 19 afetinden bir tanesi de zandır.
ORTAK AKIL
NEFS 19 AFETİ ile AKLA Ulaşır.
1. Kin ve Nefret
2. Küfür
3. Yalan
4. Zulüm
5. Haset
6. Cehalet
7. Cimrilik
8. Öfke ve Gayz
9. İsyan
10. Sabırsızlık
11. Kibir ve Gurur
12. Hırs ve Şehvet
13. Nankörlük
14. Dedikodu
15. Zan
16. İptilâlar (Kötü Alışkanlıklar)
17. Vefasızlık
18. Mürailik
19. Fitne Fesat
RUH 19 HASLETİ ile AKLA Ulaşır.
1. Sevgi
2. Îmân
3. Doğruluk
4. Adalet
5. Edep
6. İlim
7. Cömertlik
8. Sekînet
9. İtaat
10. Sabır
11. Tevazu
12. Kanaat
13. Şükür
14. Ketumiyet
15. Hakikat
16. Faziletler
17. Vefa
18. İhlâs
19. Tevhit
SECDE-9 Summe sevvâhu ve nefeha fîhi min rûhihî ve ceale lekumus sem’a vel ebsâre vel efidete, kalîlen mâ teşkurûn(teşkurûne).
Sonra (Allah), onu dizayn etti ve onun içine (vechin, fizik vücudun içine) ruhundan üfürdü ve sizler için sem’î (işitme hassası), basar (görme hassası) ve fuad (idrak etme hassası) kıldı. Ne kadar az şükrediyorsunuz.
HİCR-26 Ve lekad halaknâl insâne min salsâlin min hamein mesnûn(mesnûnin).
Andolsun ki; Biz insanı, “hamein mesnûn olan salsalinden” (standart insan şekli verilmiş ve organik dönüşüme uğramış salsalinden) yarattık.
ŞEMS-7 Ve nefsin ve mâ sevvâhâ.
Nefse ve onu (7 kademede ahsene dönüşecek şekilde) sevva edene (dizayn edene) (andolsun).
Zanla ilgili Allahû Tealâ Kur'ân'ı Kerim'de çok âyet-i kerime söylemiştir. İnsanların çoğuna uyarsanız onlar sizi Allah'ın yolundan saptırır. Çünkü onlar zanna tâbîdirler. En‘âm Suresi 116. âyetinde;
6/ENÂM-116 Ve in tutı’ eksere men fîl ardı yudıllûke an sebîlillâhi, in yettebiûne illâz zanne ve in hum illâ yahrusûn(yahrusûne).
Ve yeryüzünde bulunanların çoğuna itaat edersen, seni Allah’ın yolundan saptırırlar. Onlar, ancak zanna tâbî olurlar. Ve onlar, ancak yalan uydururlar.
2/BAKARA-78 Ve minhum ummiyyûne lâ ya’lemûnel kitâbe illâ emâniyye ve in hum illâ yezunnûn(yezunnûne).
Ve onlardan bir kısmı ümmîlerdir. Onlar (Allah’ın) Kitabı’nı bilmezler, sadece emaniyyeyi (kişilerin yazdığı kitapları) bilirler. Ve onlar sadece zanda bulunuyorlar.
Allahû Tealâ bizlerden zandan kaçınmamızı, vahye ve hakikate tâbi olmamızı istemektedir. Bu sebeple insanlar hakkında hüsnüzan beslemek güzel bir ahlâk, sûizan ise kaçınılması gereken bir davranıştır, yasaktır. Allah razı olsun.