Muhterem Hocam, Muhterem Efendimiz bir sohbetinde “Düşüncelerinizde derecat kaybetmezsiniz ama insanlara hak etmedikleri şeyler yakıştırırsanız oradan derecat kaybedersiniz” buyuruyor. Muhterem Efendimiz burada bize ne anlatmak istiyor? Zan afetini mi ifade etmek istiyor? Zan konusunu bizlere açıklar mısınız?

Soru

Muhterem Hocam, Muhterem Efendimiz bir sohbetinde “Düşüncelerinizde derecat kaybetmezsiniz ama insanlara hak etmedikleri şeyler yakıştırırsanız oradan derecat kaybedersiniz” buyuruyor. Muhterem Efendimiz burada bize ne anlatmak istiyor? Zan afetini mi ifade etmek istiyor? Zan konusunu bizlere açıklar mısınız?

Cevap

Evet sevgili kardeşlerim. Yani düşüncelerimizden hesaba çekilmeyiz. Bir şerre niyet ettiniz ve yapmadınız, derecat kaybetmiyorsunuz. Ama bir şerre niyet ettiniz ve yaptınız, kaybediyorsunuz. Ama bu, başkaları hakkındaki zan söz konusu olunca o zaman ondan da kaybediyorsunuz.

Çünkü Allahû Tealâ Hucurât Suresi’nin 12. âyet-i kerimesinde: Zannın çoğundan sakının. Zanların bir kısmı günahtır.

49/HUCURÂT-12 Yâ eyyyuhellezîne âmenûctenibû kesîran minez zanni, inne ba’daz zanni ismun, ve lâ tecessesû ve lâ yagteb ba’dukum ba’dâ(ba’dan), e yuhıbbu ehadukum en ye’kule lahme ahîhi meyten fe kerihtumûh(kerihtumûhu), vettekullâh(vettekullâhe), innallâhe tevvâbun rahîm(rahîmun). Ey âmenû olanlar! Zandan çok sakının. Muhakkak ki bazı zanlar günahtır. Ve tecessüs etmeyin (merak edip insanların hatalarını araştırmayın). Sizin bir kısmınız diğerlerinin dedikodusunu yapmasın. Hiç sizden biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? Elbette ondan tiksinirsiniz. Ve Allah’a karşı takva sahibi olunuz. Muhakkak ki Allah, tövbeleri kabul eden ve Rahîm olandır.

Yani burada sui zan ve hüsnü zannı devreye aldığımız zaman zannın çoğu sui zanna giriyor. Ve Allahû Tealâ “Sui zanda bulunmayın, zandan çok sakının” diyor. Nebîler Sultanı Peygamber Efendimiz (S.A.V) “Çünkü zan, sözlerin en yalanıdır. Muhakkak bazı zanlar günahtır.” İşte bu günah olan zanlar, başkası hakkındaki zanlardır.

HADÎS-İ ŞERİF Kaynak: Buhârî, Vasâyâ 8, Nikâh 45, Ferâiz 2, Edeb 57, 58; Müslim, Birr 28. Ayrıca bk. Tirmizî, Birr 56. Ebu Hureyre’den nakledilen bir hadîs: "Zandan sakının. Zira zan sözlerin en yalanıdır."

Âyetin devamında: “Tecessüs etmeyin, merak edip insanların hatalarını araştırmayın. Sizin bir kısmınız diğerlerinin dedikodusunu yapmasın.”

Öyleyse insanlar hakkındaki düşüncelerinizden derecat kaybetmezsiniz ama insanlara hak etmedikleri şeyleri söylerseniz, yani sui zanda bulunursanız, yapmadıkları şeyi onlara mal ederseniz, yakıştırırsanız, o zaman derecat kaybedersiniz. Peygamber Efendimiz (S.A.V) buyuruyor:

HADÎS-İ ŞERİF Kaynak: Buhârî, Nikâh 45, Edeb 57, 58, Feraiz 2; Müslim, Birr 28-34, (2563 - 2564); Ebû Dâvud, Edeb 40, 56, (4882, 4917); Tirmizî, Birr 18, (1928). “Sakın zanna yer vermeyin. Zira zan, sözlerin en yalanıdır. Tecessüs etmeyin, haber koklamayın, rekâbet etmeyin, hasedleşmeyin, birbirinize buğzetmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin, ey Allah'ın kulları, Allah'ın emrettiği şekilde kardeş olun. Müslüman Müslümanın kardeşidir. Ona (ihanet etmez), zulmetmez, onu mahrum bırakmaz, onu tahkir etmez. Kişiye şerr olarak, Müslüman kardeşini tahkir etmesi yeterlidir. Her Müslümanın malı, kanı ve ırzı diğer Müslümana haramdır. Allah sizin suretlerinize ve kalıplarınıza bakmaz, fakat kalplerinize ve amellerinize bakar. Takva şuradadır - eliyle göğsünü işaret etti- : Sakın ha! Birinizin satışı üzerine satış yapmayın. Ey Allah'ın kulları, kardeş olun. Bir Müslümanın kardeşine üç günden fazla küsmesi helâl olmaz.” Allah razı olsun.