Muhterem Hocam, niyet ve nasip birbine paralel kavramlar mıdır?

Soru

Muhterem Hocam, niyet ve nasip birbine paralel kavramlar mıdır?

Cevap

Sevgili kardeşlerim, kaderin yer almadığı bir kişinin niyet ettikten sonra müktesebatına uygun olarak ulaştığı sonuç onun nasibini oluşturuyor. Niyet ve nasip, kaderin tek bir kişi üzerinden sonuçlanan tarafıdır. Niyeti nasibe ulaştıran faktör, o kişinin kendi liyakatinin dizaynı ifade eder. Kaderde birden fazla kişi yer almasına karşın niyet ve nasipte bir kişi var. Ama Kamer Suresinin 49. âyet-i kerimesinde: “Muhakkak ki Biz, herşeyi bir kaderle yarattık."

54/KAMER-49 İnnâ kulle şey’in halaknâhu bi kader(kaderin).

Muhakkak ki Biz, herşeyi, bir kaderle (takdir edilmiş olarak) yarattık.

herşey bir kaderle olduğuna göre o zaman niyet ve nasibin de bir kader boyutu var. İşte bu niyet ve nasip, kaderin bir tek kişi üzerinden sonuçlanmasıdır. Buna bir sınıf geçmek isteyen kişileri örnek olarak verebiliriz. 30 kişilik bir sınıfta 30’u da sınıfı geçmek istiyor ama 10 kişi sınıfta kalıyor, 20 kişi geçiyor. 30’u da niyet etmesine rağmen sınıfı geçmek üzere, sadece 20 kişiye nasip oluyor. Bu 20 kişiye nasip olmasının arkasında niyetin nasiple çakışması olayı var. Niyeti nasibine uygun düşüyor. Yani onun nasibi, evvelki liyakat üzerinden gerçekleşiyor. Öyle olunca 20 kişinin niyeti, nasibi liyakati ile çakışıyor. Ama 10 kişi o sınıfı geçmek üzere gerekli liyakatın seviyesinde değil. Liyakat varsa o zaman niyet ve nasibe eşit olur. O liyakat yoksa niyet nasibe eşit olmaz. Kişinin liyakatı neyi gerektiriyorsa o sonuca ulaşır. Ne zaman devreye bir başkası girerse o olay niyet ve nasip olmaktan çıkar, kader olur.

Kaderi yaşayan kişi hiçbir şekilde derecat kaybedemez. Ama kişi niyetine ulaşmak üzere doğruyu işlemek gibi her türlü yanlış davranışta da bulunmak imkânının sahibidir. Eğer bir haksız fiil işlerse, niyetiyle nasibi eşit olsa da müktesebatına negatif bir faktör olarak niyet ve nasip olmuştur. O halde kaza ve kaderde birden fazla kişinin yer almasına karşılık ki; tek başına bir kişinin oluşturduğu, tamamladığı olay kazadır. Ama birden fazla iradenin yer alıp veya kişinin cüz’i iradesinin dahli olmadan oluşan, ona tesir eden bir olay, o da kaderdir.

Gerçekten kaderde ya bir faydaya ulaşıyoruz veya bir hayır söz konusu. Ama hiçbir zaman kader sebebiyle derecat kaybetmek söz konusu değil.